X
تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهین دژ - آيا در اقتصا د ايران پول واقعا خنـــثي است؟

دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهین دژ

حسابداری شاهین دژ کارشناسی امورمالی و بین الملل و پول و ارز

آيا در اقتصا د ايران پول واقعا خنـــثي است؟

چكيـــده

مساله خنثايي پول ساليان سال موضوع مورد بحث بسياري از مطالعات انجام گرفته در اقتصادهاي گوناگون بوده است و با آنكه در هنگامه حاضر يافته هاي فراواني مبني بر نحوه اثر گذاري سياست هاي پولي در بخش حقيقي به دست آمده است، باز درك روشني راجع به تاثيرات نهايي اين متغير وجود ندارد.

بررسی حاضر با استفاده از داده های مربوط به دوره زمانی1381-1338، از تكنيك هاي متفاوتي همچون روش TS، الگوهاي سري زماني خود رگرسيو با وقفه های توزيعی (ARDL) و روش همگرايي فصلي يوهانسن و آزمون هگي برای بررسی رابطه بين متغير توليد حقيقي، نرخ ارز، شاخص قيمت مصرف كننده و حجم پول ( كه به دو بخش دروني و بيروني خود تقسيم گرديده است) استفاده می کند. نتايج حاكي از آن است که هر دو متغير پول دروني و بيروني برخوردار از دو اثر بسيار ناچيز غير صفر، اما قرينه بر سطح توليد در اقتصاد هستند و در بلندمدت تنها قادر به توجيه به ترتيب 25/0 و 33/0درصد از نوسانات مي باشند. اين مساله در حالي است كه نرخ ارز  قادر به توجيه حدودا 16 درصد از تغييرات صورت گرفته در سطح توليد اقتصاد مي باشد.

تحليل هاي انجام گرفته با استفاده از الگوي خودرگرسيو با وقفه توزيع شده نيز نشان داد كه كشش توليد ناخالص داخلي حقيقي اقتصاد ايران نسبت به دو جزء پول بيروني و دروني آن طي بلندمدت برابر با به ترتيب395/0- و 403/0 مي باشد. به عبارت ديگر تاثيرات وارده از سوي پول دروني و بيروني بر سطح توليد حقيقي تقريبا برابر با يكديگر اما در دو جهت عكس يكديگر عمل مي نمايند.

نتايج به دست آمده با استفاده از آزمون همگرايي فصلي و تكنيك هگي نيز حاكي از عدم وجود رابطه همگرايي ميان پول دروني و بيروني با توليد ناخالص داخلي حقيقي و وجود رابطه بلندمدت ميان اين دو متغير با شاخص قيمت ها است. به اين ترتيب فرضيه خنثايي پول در اقتصاد ايران تائيد می شود و در عين حال مشخص مي گردد كه متغير مهمي كه قادر است توليد را طي بلندمدت تحت تاثير قرار دهد، همانا نرخ ارز است.

آزمون هاي فوق به خوبي نشان داد كه مقامات پولي مي توانند با هدف تورم زدايي از سياست هاي پولي بهره بگيرند، چرا كه سطح توليد اقتصاد تاثير قابل توجهي از تغييرات حجم پول نمي پذيرد.

مقدمه

فرضيه خنثايي پول[1] از تئوري مقداري پول نشات مي گيرد. اين تئوري بيان مي دارد كه تغيير در مقدار پول هيچگونه تاثيري بر سطح متغيرهاي حقيقي ندارد و تنها تاثيرات اسمي كلان بر جاي مي گذارد. اين فرضيه نقشي اساسي در پيشگويي تئوري هاي پولي همچون تئوري تورم دارد. اكثر  اين تئوري ها خنثايي بلند مدت پولي را به عنوان امري مفروض مي دانند، حال آنكه اعتقاد دارند  كه در كوتاه مدت  پول مي تواند اثرات حقيقي بر جاي بگذارد. با اين همه در رابطه با ناخنثايي كوتاه مدت پول بحث هاي فراواني وجود دارد.آنچه كه در رابطه با تاثير گذاري يا ناگذاري سياست هاي پولي بعنوان يك ابزار سياستي بر سطح متغيرهاي حقيقي اقتصاد، شايان توجه قرار مي گيرد آن است كه اگر به رغم خنثي بودن پول، سياست گذاران به منظور افزايش سطح توليد، اقدام به تزريق اين ابزار سياستي در اقتصاد نمايند، آنگاه اقتصاد با پديده تورم مواجه مي گردد كه خود مي تواند وضعيت بسياري از متغيرهاي ديگر را نيز متاثر سازد. از اين روي جاي دارد تا با بررسي دقيق شدت و نحوه تاثيرگذاري اين ابزار سياستي در اقتصاد ايران بستري مناسب جهت دستيابي به اهداف غايي سياست گذاران فراهم آيد.

در بررسي حاضر، هدف اولا ارزيابي نقش سياست هاي پولي ضد دوري در ايران، بر اساس نظريه انتظارات عقلايي، و ثانيا تحليل تعامل ميان بخش حقيقي و پولي ( در قالب دو متغير پول بيروني وپول دروني) و نهايتا بررسي ابر خنثايي سياست هاي پولي مي باشد. اين امر با بهره گيري از تكنيك هاي مرسوم كلاسيك اقتصاد، و همچنين تكنيك هاي جديد سري زماني تحت عنوان VAR، ARDL ، HEGY و نهايتا همگرايي فصلي صورت مي گيرد. تفاوتي كه اين بررسي با مطالعات داخلي قبل دارد آن است كه در مطالعات قبل حجم پول به صورت يك متغير كلي مورد بررسي قرار مي گرفت، حال آنكه در اين بررسي تاثيرات پول در قالب دو بخش دروني و بيروني آن مد نظر قرار گرفته است.

2. داده ها و متغيرها ي الگو

در بررسي حاضر متغيرهاي مورد استفاده عبارتند از: توليد ناخالص داخلي به قيمت ثابت 1369، شاخص قيمت مصرف كننده (100=1369)، حجم نقدينگي، پايه پولي (پول بيروني)، سپرده هاي ديداري (پول دروني )، نرخ بهره، و نرخ ارز رسمي در بازار آزاد. از آنجايي كه آزمون هاي به عمل آمده در اين بررسي در قالب هاي متفاوت مي باشد، لذا از دو نوع فراواني فصلي و ساليانه در رابطه با متغيرها بهره‎گيري شده است و داده‎هاي مربوط به آنها (81-1338) با استفاده از سري هاي زماني منتشره توسط بانك مركزي و IFS[2]  گردآوري شده است.

3. تاثيرگذاري سياست‎هاي پولي از ديدگاه مكاتب مختلف

همان‎گونه كه در قسمت هاي قبل نيز اشاره گرديد مساله خنثايي پول از جمله مواردي مي باشد كه مدت هاي طولاني مورد بحث مكاتب مختلف بوده است. اين مكاتب هر يك با مفروضاتي كه زير بناي تئوري هاي خود قرار داده اند استدلالاتي در رابطه با تاثير سياست هاي پولي ابراز مي دارند. در حقيقت در رابطه با تاثير گذاري سياست هاي پولي از يك سو نظرياتي در باب تاثير گذاري اين سياست ها صرفا در كوتاه مدت از سوي پوليون ارائه مي گردد و از سوي ديگر نظرات كاملا متناقض  RBC [3]ها  ( معتقدين به ادوار حقيقي ) مبني بر خنثايي كامل پول چه در كوتاه مدت و چه در بلند مدت مطرح مي شود. از جمله دلايلي كه منجر به بروز چنين اختلافاتي مي گردد، نحوه نگرش هر كدام از مكاتب نسبت به نحوه شكل گيري انتظارات در افراد است. پوليون همگي معتقد به شكل گيري تطبيقي انتظارات هستند، لذا تا هنگام كامل شدن انتظارات در اقتصاد سياست هاي پولي مي توانند اثر گذار باشند. از سوي ديگر كلاسيك هاي جديد به رغم اعتقاد به شكل گيري عقلايي انتظارات و كامل شدن فوري آنها  باز به تاثير گذاري پول بر متغيرهاي حقيقي در كوتاه مدت اعتقاد دارند; با اين تفاوت كه از ديد آنان تنها آن قسمت از سياست هاي پولي كه پيش بيني نشده باشند، مي توانند تا مدتي چند اثر گذار باشند. همچنين پوليون فرض مي كنند كه در اقتصاد بسته و يا باز (با فرض شناور بودن نرخ ارز) هدف مناسب براي سياست هاي پولي، به جاي كنترل نرخ بهره و يا امكانات اعتباري، كنترل عرضه پول است. زيرا در بهترين شرايط مقامات پولي تنها قادر به كنترل نرخ اسمي بهره مي باشند و از آنجا كه انتظارات تورمي منجر به تفاوت نرخ بهره واقعي از اسمي مي شود، تنها در شرايط صفر بودن نرخ انتظاري تورم، اين دو نرخ با يكديگر برابر مي شوند. با اين حال از آنجا كه انتظارات تورمي جامعه معمولا صفر نيست، تثبيت نرخ بهره كمتر امكان پذير است. بدين ترتيب پوليون معتقدند كه كنترل حجم پول به عنوان يك هدف قابل انتخاب است. و در همين راستا معتقدند كه نرخ رشد عرضه پول نبايد به سرعت تغيير كند و با خودداري از چرخش هاي سريع در سياست پولي مقامات پولي مي توانند از اين كه پول منبع اختلال اقتصادي گردد، جلوگيري كنند. به هر حال، پيش بيني بلندمدت پوليون چنين است كه اجتناب از انبساط پولي افراطي و بنابراين تقاضاي اضافي، دو شرط لازم و كافي براي اجتناب از تورم است.

در كنار اين مكاتب، مكتب كينزين هاي جديد نيز وجود دارد كه آنان نيز به رغم اعتقاد به شكل گيري عقلايي انتظارات معتقد به تاثير گذاري سياست هاي پولي و ناخنثايي آن در كوتاه مدت هستند. دليل توجيه كننده ادعاي  آنان نيز وجود چسبندگي هاي قيمتي و دستمزدي در اقتصاد، اطلاعات ناقص، نزديك عقلايي [4] و ديگر موارد است. در حقيقت اين افراد انتقال نوسان هاي پولي را به توليد در نتيجه چسبندگي قيمت ها و يا انتظارات تورمي مي دانند. به ديگر سخن، در صورتي كه با افزايش حجم پول، قيمت ها افزايش نيابد، حاصل آن افزايش توليد خواهد بود. به هر حال، از جنگ جهاني دوم تا كنون ارتباط نوسان هاي پولي و توليد در بسياري از دوره ها و در كشورهاي مختلف مشاهده شده است، كه اين امر نياز به تحليل دقيق تر مكانيزم اثرگذاري پولي را ضروري مي سازد.

4.پيشينه مطالعات داخل و خارج

· تجربه بارو[5] . وي آزمون خود را بر اساس آمار آمريكا در سالهاي 81-1977 انجام داد و در يافت كه تنها رشد پولي غير قابل انتظار اثر مثبت و معني داري بر محصول دارد . وي در كار خود از تكنيك TS [6] بهره برد و به اين نتيجه رسيد كه تنها رشد پولي غير منتظره مي تواند بر توليد اثرگذار باشد.

·  تجربه اتفيلد و داك[7]. اتفيلد در سال 1981 مدل بارو را براي انگلستان و سپس در سال 1983 با همكاري داك بري تعدادي از كشورهاي در حال توسعه آزمون نمودند و نتايج مشابهي با بارو بدست آوردند . 

·  تجربه ميشكين ، گوردون ، مك گي ، و استاسياك[8]. در همان هنگام كه اتفيلد و سايرين در حال آزمون نظريه بارو و تطابق نتايج آن با نتايج بارو بودند ميشكين به عنوان يكي از پيروان مكتب كينزي الگويي را ايجاد نمود كه دقيقا نتايجي مخالف با نتايج بارو را به دست داد. وي در سال 1982  به همراه  گوردون، مك گي، و استاسياك كه همگي از مخالفين فرضيه خنثايي پول بودند به آزمون نظريه بارو در رابطه با اقتصاد آمريكا پرداختند و به اين نتيجه ر سيدند كه رشد پولي قابل انتظار نيز ميتواند بر سطح توليد اثرگذار باشد.

·  تجربه پسران.[9] پسران نيز به عنوان يكي ديگر از معتقدين به مكتب كينزي در همين رابطه در سال 1987 به آزمون مجدد الگوي بارو با لحاظ فرضي متفاوت با آنچه كه بارو در نظر گرفته بود پرداخت و نهايتا به اين نتيجه رسيد كه عامل  موثر بر سطح توليد آمريكا همانا سطح مخارج دولت بوده است. بدين ترتيب وي با اعتقاد به وجود اطلاعات ناقص، الگوي كينزي خود را بنا نهاده و در برابر الگوي بارو به تاييد رساند. البته در جواب به اينكه چرا الگوي بارو هم در اقتصاد آمريكا جواب داده است، اظهار مي دارد كه در آن دوره سياست هاي پولي در آمريكا با سياست هاي مالي همراه بوده است، و اين مساله دليل تاثير گذاري سياست هاي پولي بوده است.

·  تجربه جفرسون[10]. وي در سال 1997 ، به بررسي خنثايي پول با تفكيك پول به دو بخش پول بيروني ( پايه پولي) و پول دروني (حساب سپرده هاي ديداري) پرداخت. وي اعتقاد داشت كه بررسي يكباره تاثيرگذاري پول بر سطح توليد حقيقي امكان تحليل دقيق تر را از بين مي برد، چرا كه به اعتقاد وي و با استناد به منابعي كه وي در كار مطالعاتي خود از آنها ياد مي كند، پول بيروني قادر است بر سطح توليد اثر گذار باشد، اما ممكن است تغييرات رخ داده در پول دروني (در نتيجه تغيير در نرخ بهره) چنان باشد كه تمامي تاثيرات وارده از سوي پول بيروني بر توليد را خنثي سازد و نهايتا خنثايي پول حاصل گردد. لذا در كار مطالعاتي خود، متغيرهاي توليد ملي حقيقي و اسمي، شاخص قيمت توليد ناخالص داخلي، همچنين سپرده هاي ديداري و پايه پولي را  در سال هاي    1992-1900 به عنوان متغير در نظر گرفت و آنها را در قالب يك الگوي VAR قرار داد. در تخمين هايي كه از اين الگو به عمل آمد ، شواهدي مبتني بر ناخنثايي پول دروني حاصل گرديد، هر چند كه مقدار آنها بسيار ناچيز، اما برخوردار از اعتبار آماري بوده است.

·  تجربه ختايي و دانه كار . آنها در 1992(1371) از مدلي كه خان محمد و آمرالسجي بر اساس مدل اوليه بارو براي اقتصاد عراق بكار گرفته بودند، استفاده كردند و مطالعه خود را يكبار با حجم پول و دگر بار با نقدينگي انجام دادند و به اين نتيجه رسيدند كه در شرايط عادي و با قبول فرضيه انتظارات عقلايي و ساير مفروضات كلاسيك هاي جديد، نبايد از سياست هاي پولي براي تاثير گذاري بر نرخ بيكاري و سطح توليد صرفنظر از مقطع آن استفاده شود .

·        تجربه مهر آرا. وي در سال 1377 ( 1998) از طريق تخمين يك مدل VAR و استفاده از تجزيه واريانس به بررسي تعامل ميان بخش پولي و حقيقي در اقتصاد ايران پرداخته است. متغيرهاي مورد بررسي وي عبارت بودند از : لگاريتم قيمت ، لگاريتم پول ، لگاريتم درآمد ملي ، لگاريتم نرخ ارز ، و لگاريتم شاخص قيمت كشورهاي OECD .

نتايج حاصله نيز نشان داد كه حجم پول تقريبا هيچ نقشي در نوسانات توليد نداشته، اما سهم نرخ ارز در بلند مدت به 7 درصد مي رسيد. اين نتايج حاكي از برونزا بودن توليد در اقتصاد ايران داشت. نتيجتا سيكل هاي قيمتي در ايران عمدتا ناشي از سيكل هاي واقعي بوده اند .

·         تجربه ياوري و اصغر پور. آنها در سال 1381 در رابطه با خنثايي پول در اقتصاد، تحليل هايي در چارچوب تعادل عمومي صورت دادند و اين افراد با ديدگاه نئوكينزي با مساله برخورد نمودند و نهايتا به اين نتيجه رسيدند كه بدليل وجود وقفه ميان سطح داده و ستانده ، پول حداقل در كوتاه مدت در اقتصاد اثر گذار است.   

5. مدل‎ها و روش‎هاي تخمين

مدل‎هاي مورد استفاده در اين مطالعه در دو قالب ارائه خواهند شد. در ابتدا الگوهاي پولي مورد نظر به صورت  TS [11]  و با استفاده از روش هاي OLS و GLS برآورد مي گردند و سپس با لحاظ قيود بين معادله اي اثر گذاري سياست هاي پولي پيش بيني شده و نشده در دو الگوي نيوكلاسيك و نيوكينزي مورد بررسي قرار خواهد گرفت، در بخش دوم كار نيز از تكنيك هاي جديدي سري زماني استفاده خواهد شد. اين كار از آن جهت است كه به نظر مي رسد كه در اقتصاد تفكيك ميان متغيرهاي درونزا و برونزا كار چندان ساده اي نبوده و هر يك ممكن است در عين حال كه بر ديگري تاثير مي گذارند، از آن نيز تاثير بپذيرند. لذا با تشكيل يك الگوي VARو سپس تجزيه واريانس خطاي پيش بيني هر يك از متغيرها نسبت به ساير متغيرها مي توان تا حدي به شدت اثر گذاري متغيرهاي بخش پولي بر اقتصاد پي برد. بدين ترتيب بهره گيري از تكنيك هاي سري زماني VAR، IRF، VDCF، ARDL  ، Seasonal Cointegration (HEGY test)[12] مي توان نحوه اثر گذاري پول، كه آن نيز به دو بخش پول بيروني و دروني تفكيك خواهد گرديد، را مشخص نمود.

لازم به ذكر است كه پيش از انجام اين موارد كسب اطلاع از درجه پايايي متغيرهاي مورد بررسي ضروري مي باشد، لذا جاي دارد تا ابتدا به انجام آزمون ريشه واحد در رابطه با متغيرهاي مورد بررسي پرداخته شود.

5-1. نتايج حاصل از انجام آزمون ريشه واحد ديكي فولر

آزمون ريشه واحد به انجام رسيده نشان از آن داشت كه تمامي متغيرهاي مورد نظر در سطح 5 درصد ناپايا مي باشند. با بررسي جدول به خوبي  مشخص مي باشد كه متغيرها در تمامي وقفه ها نامانا مي باشند و تمامي آنها به جز نقدينگي در تفاضل مرتبه اول خود مانا مي شوند. نقدينگي تنها متغيري است كه در تفاضل دوم خود مانا گرديد. نتايج حاصل از انجام ريشه واحد ديكي فولر در جدول 1 درج شده است.

.

+ نوشته شده در  پنجشنبه هجدهم آبان 1391ساعت 9:19  توسط زهرا وحدانی   |